Jak dochodzi do zapłodnienia i ile trwa? Od owulacji do pierwszych dni rozwoju zarodka 

Kiedy dochodzi do zapłodnienia? Jak długo trwa ten proces i czy można go w ogóle poczuć? To pytania, które pojawiają się bardzo często u osób planujących ciążę. Wokół zapłodnienia narosło jednak wiele mitów – od przekonania, że następuje od razu po stosunku, po przekonanie, że organizm wysyła w tym momencie wyraźne sygnały. Wyjaśniamy krok po kroku, jak dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej, ile czasu zajmuje cały proces i co dzieje się z zarodkiem w pierwszych dniach jego rozwoju.

Kiedy dochodzi do zapłodnienia po stosunku?

Do zapłodnienia nie dochodzi od razu po stosunku. Wszystko zależy od tego, kiedy wystąpi owulacja. Jeśli komórka jajowa została już uwolniona lub nastąpi to w najbliższych godzinach, plemnik może połączyć się z nią stosunkowo szybko. Gdy jednak do współżycia doszło kilka dni wcześniej, plemniki mogą przetrwać w drogach rodnych kobiety i „poczekać” na owulację nawet do około 5 dni.

To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie jak długo dochodzi do zapłodnienia po stosunku brzmi: od kilku godzin do nawet kilku dni. Sam moment połączenia gamet najczęściej następuje w ciągu 12–24 godzin od owulacji, ale licząc od stosunku czas ten może być znacznie dłuższy.

Największa szansa na poczęcie przypada wtedy, gdy współżycie odbywa się:

• 1–2 dni przed owulacją,
• w dniu owulacji,
• rzadziej do 5 dni przed owulacją, jeśli warunki dla plemników są sprzyjające.

To pokazuje, dlaczego obserwacja własnego cyklu jest tak pomocna. Wiemy, że owulacja nie zawsze wypada dokładnie 14. dnia cyklu, nawet u kobiet z pozornie regularnymi miesiączkami. Z tego powodu określenie dni płodnych wyłącznie na podstawie kalendarza często okazuje się mało precyzyjne.

Po zapłodnieniu to dopiero początek. Przeczytaj, jak przebiega zagnieżdżanie się zarodka i kiedy organizm zaczyna wysyłać pierwsze sygnały ciąży. 

Jak dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej krok po kroku?

Proces rozpoczyna się w chwili, gdy jeden z plemników dociera do komórki jajowej znajdującej się najczęściej w bańce jajowodu, a nie w macicy. To właśnie tam dochodzi do połączenia materiału genetycznego kobiety i mężczyzny oraz powstania pierwszej komórki nowego organizmu – zygoty.

Choć często mówi się o jednym momencie zapłodnienia, w rzeczywistości jest to sekwencja następujących po sobie etapów:

• plemnik przechodzi kapacytację, czyli uzyskuje zdolność do zapłodnienia,
• pokonuje komórki otaczające komórkę jajową oraz osłonkę przejrzystą,
• dochodzi do połączenia błon komórkowych,
• organizm uruchamia mechanizm blokujący dostęp kolejnym plemnikom,
• materiał genetyczny obu gamet łączy się, tworząc 46 chromosomów nowego organizmu,
• rozpoczynają się pierwsze podziały komórkowe.

To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie jak dochodzi do zapłodnienia kobiety brzmi znacznie bardziej złożenie niż samo „plemnik spotyka komórkę jajową”. Każdy z tych etapów musi przebiec prawidłowo, aby rozwój zarodka mógł rozpocząć się bez przeszkód.

Jeśli starasz się lepiej poznać swój cykl, pomocne okazuje się monitorowanie momentu owulacji. Inteligentny termometr owulacyjny MY OVU automatycznie mierzy podstawową temperaturę ciała podczas snu i zapisuje wyniki w aplikacji.

Dzięki temu łatwiej zauważyć charakterystyczny wzrost temperatury po owulacji, który pomaga potwierdzić, że owulacja już wystąpiła. Trzeba jednak pamiętać, że termometr owulacyjny z aplikacją nie wykrywa zapłodnienia ani ciąży – pokazuje jedynie zmiany temperatury związane z działaniem progesteronu po owulacji.

Ile trwa zapłodnienie i co dzieje się od owulacji do zarodka?

Samo połączenie plemnika z komórką jajową zachodzi zwykle w ciągu 12–24 godzin od owulacji, ale rozwój nowego organizmu trwa jeszcze przez kolejne dni. W tym czasie powstają kolejne stadia rozwoju zarodka, który stopniowo przemieszcza się z jajowodu do macicy. To właśnie dlatego zapłodnienie, implantacja i początek ciąży nie są tym samym wydarzeniem.

Po utworzeniu zygoty rozpoczynają się intensywne podziały komórkowe. Co ciekawe, zarodek zwiększa liczbę komórek, ale przez pierwsze dni nie zwiększa swojej objętości. Cały czas pozostaje otoczony osłonką przejrzystą i przemieszcza się jajowodem w kierunku macicy.

Przebieg pierwszych dni wygląda zazwyczaj następująco:

Dopiero po rozpoczęciu implantacji organizm zaczyna produkować hCG, czyli hormon wykrywany przez test ciążowy. Dlatego wykonanie testu kilka dni po stosunku bardzo często daje wynik ujemny, mimo że do zapłodnienia mogło już dojść. Najbardziej wiarygodny wynik uzyskuje się zwykle w terminie spodziewanej miesiączki lub później.

Moment współżycia ma znaczenie. Dowiedz się ile żyją plemniki i dlaczego mogą czekać na owulację nawet przez kilka dni. 

Czy czuć, gdy dochodzi do zapłodnienia? Czy boli brzuch lub jajniki?

Samo zapłodnienie nie daje charakterystycznych objawów i nie można go odczuć. Proces zachodzi w jajowodzie na poziomie pojedynczych komórek, dlatego organizm nie wysyła sygnału, który pozwalałby rozpoznać dokładny moment połączenia plemnika z komórką jajową. Nie istnieje swoisty objaw zapłodnienia. Jeśli pojawia się ból lub dyskomfort w okolicy owulacji, zwykle ma on inne podłoże.

Najczęściej odpowiadają za niego:

• ból owulacyjny związany z pęknięciem pęcherzyka,
• skurcze jelit lub wzdęcia,
• napięcie mięśni dna miednicy,
• torbiele jajnika lub endometrioza,
• infekcje narządów rodnych.

Kilka dni później część kobiet zauważa delikatne skurcze lub niewielkie plamienie. Zdarza się to podczas implantacji, czyli zagnieżdżania się blastocysty w błonie śluzowej macicy. Takie objawy mogą wystąpić, ale nie muszą, dlatego nie stanowią potwierdzenia ciąży.

Jeżeli natomiast pojawi się:

• silny jednostronny ból podbrzusza,
• omdlenie lub zawroty głowy,
• obfite krwawienie,
• gorączka,
• dodatni test ciążowy połączony z narastającym bólem,

nie zwlekaj z kontaktem z lekarzem. Takie objawy wymagają pilnej diagnostyki.

Czym różni się zapłodnienie od implantacji?

Zapłodnienie i implantacja to dwa różne etapy prowadzące do rozwoju ciąży. Zapłodnienie oznacza połączenie plemnika z komórką jajową, natomiast implantacja to moment, w którym rozwijająca się blastocysta zagnieżdża się w błonie śluzowej macicy. Między tymi wydarzeniami mija zwykle od 6 do 12 dni od owulacji, a najczęściej implantacja rozpoczyna się około 8.–10. dnia.

To rozróżnienie jest bardzo ważne, ponieważ wiele osób utożsamia oba procesy. Tymczasem organizm zaczyna produkować hormon hCG dopiero po rozpoczęciu implantacji. Z tego powodu test ciążowy nie wykrywa samego zapłodnienia, lecz reakcję organizmu na rozwijającą się ciążę.

Najważniejsze różnice przedstawia poniższa tabela.

To właśnie dlatego odpowiedź na pytanie kiedy dochodzi do zapłodnienia nie jest równoznaczna z odpowiedzią na pytanie, kiedy zaczyna się ciąża możliwa do potwierdzenia testem. Najpierw dochodzi do połączenia gamet, później zarodek przez kilka dni rozwija się i wędruje do macicy, a dopiero potem następuje implantacja.

Skoro wiesz już, kiedy może dojść do zapłodnienia, sprawdź również ile żyje komórka jajowa i jak wpływa to na szanse na poczęcie. 

Co zapamiętać o zapłodnieniu? Najważniejsze fakty w jednym miejscu

Najważniejsze informacje można zebrać w kilku punktach:

• zapłodnienie najczęściej zachodzi w bańce jajowodu, a nie w macicy,
• komórka jajowa zachowuje zdolność do zapłodnienia około 12–24 godzin po owulacji,
• plemniki mogą przetrwać w drogach rodnych kobiety nawet około 5 dni, dlatego do zapłodnienia może dojść kilka dni po stosunku,
• samo zapłodnienie jest niewyczuwalne i nie wywołuje charakterystycznych objawów,
• ból brzucha lub jajników częściej wiąże się z owulacją niż z zapłodnieniem,
• implantacja następuje dopiero kilka dni później, a dopiero po niej organizm zaczyna produkować hCG wykrywane przez test ciążowy.

Rozumiemy, że oczekiwanie na odpowiedź, czy doszło do zapłodnienia, potrafi być bardzo emocjonujące. Z biologicznego punktu widzenia ten proces przebiega jednak etapami i nie da się wskazać jego momentu na podstawie bólu, samopoczucia czy pojedynczego objawu. Znacznie więcej mówi znajomość własnego cyklu, obserwacja owulacji oraz wykonanie testu ciążowego w odpowiednim czasie.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

American Society for Reproductive Medicine, Optimizing natural fertility: a committee opinion, 2022.

American College of Obstetricians and Gynecologists, How Your Fetus Grows During Pregnancy.

NCBI Bookshelf, Embryology, Week 1.

NCBI Bookshelf, Embryology, Fertilization.

NCBI Bookshelf, Endometrial Receptivity.

Wilcox A. J., Baird D. D., Weinberg C. R., Time of Implantation of the Conceptus and Loss of Pregnancy, „The New England Journal of Medicine”, 1999.

Wilcox A. J. i wsp., Timing of Sexual Intercourse in Relation to Ovulation, „The New England Journal of Medicine”, 1995.

American College of Obstetricians and Gynecologists, Bleeding During Pregnancy.

Wilcox A. J. i wsp., Natural Limits of Pregnancy Testing in Relation to the Expected Menstrual Period, „JAMA”, 2001.